عدم امكان انسلاخ رابط بودن و اعاده آن به وجود محمولى تفسير كرد ، و در نتيجه از اينكه صدر المتألهين يك جا مىگويد : « وجود رابط و محمولى اختلاف نوعى دارند » ( اسفار ج 1 ، ص 79 ) و جاى ديگر انسلاخ رابط بودن را ممكن مىداند ( اسفار ، ج 1 ، ص 329 ) ، معلوم مىشود كه مقصود از تخالف نوعى در كلام وى غير از آن مطلبى است كه مصنف علامه در تفسير آن گفته‌اند ، و شايد مقصود از تخالف نوعى در كلام صدر المتألهين ، اين است كه وجود رابط به وصف رابط بودن داراى حقيقت و ماهيتى نبوده ، و ثابت براى چيزى نيست ، بلكه نفس ثبوت و نسبت است ، نه ثابت و منسوب ، چنان‌كه در موارد مختلف كلام خود به اين مطلب تصريح كرده است . مطلبى را كه مصنف در پايان اين فصل به عنوان نتيجه بحث يادآور شده‌اند ، اين است كه مفهوم و ماهيت در ذات خود ، هيچگونه حكمى از نظر استقلال يا عدم استقلال ندارد ، بلكه اين دو ، از احكام وجود مىباشند ، اگر وجود رابط است ، مفهومى كه از آن انتزاع مىشود هم غير مستقل خواهد بود ، و اگر مفهوم از وجود مستقل و محمولى انتزاع شده است ، مستقل خواهد بود . وى اين مطلب را از مجموع كلمات صدر المتألهين دربارهء وجود رابط استفاده كرده ، و خود در پاورقى اسفار به اين مطلب تصريح نموده است كه : « با توجه به كلام مصنف كه هستىهاى امكانى را نسبت به وجود حق تعالى هستىهاى رابط مىداند ، چنين بدست مىآيد كه « ماهيت من حيث هى » داراى هيچ حكمى نيست نه استقلال و نه عدم استقلال ، بلكه امر استقلال و عدم آن ، دائر مدار وجود مقارن و مقوم ماهيت است . و در نتيجه يك ماهيت از يك نظر ماهيت تام و معناى اسمى خواهد بود ، و از نظر و اعتبار ديگر غير تام و معناى حرفى . » « 1 » * * *

--> ( 1 ) پاورقى اسفار ، ج 1 ، ص 327 .